Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Wij voeren actief beleid op de beheersing van de risico’s die wij lopen. Gekeken wordt naar de maatregelen die worden getroffen om de risico’s af te dekken. Voor de risico’s waarvoor geen maatregelen getroffen kunnen worden, bijvoorbeeld omdat het verzekeren ervan te duur zou zijn, wordt ingeschat welke buffer noodzakelijk is. Dit is de benodigde weerstandscapaciteit. Op basis van de continu geïnventariseerde risico’s en de beschikbare financiële middelen (beschikbare weerstandscapaciteit) is het weerstandvermogen berekend. In dit risicoprofiel worden de belangrijkste trends en ontwikkelingen benoemd en meegewogen.

Door actieve risicobeheersing hebben wij in beeld wat de risico’s zijn en is het mogelijk om het weerstandsvermogen te bepalen. Alle risico’s worden voor zover mogelijk twee maal per jaar herijkt en er wordt continu geanticipeerd op nieuwe risico’s. Het getoonde risicoprofiel is bepaald vanuit de inventarisatie en analyse zoals uitgevoerd tot en met 12 juni 2026. We kijken vanuit de huidige omstandigheden vooruit met als doel een actueel risicoprofiel te presenteren waarin rekening wordt gehouden met realistische scenario’s voor de nabije toekomst.

De belangrijkste trends en ontwikkelingen die van invloed zijn op het risicoprofiel worden kort toegelicht. De gevolgen van externe invloeden zoals (geo-)politieke ontwikkelingen, de inflatie en de krappe arbeidsmarkt laten zich zien en voelen over de hele breedte van het risicoprofiel. De bedrijfsvoeringsrisico’s zijn als cluster opgenomen in het risico ten aanzien van de taken die zijn belegd bij De BedrijfsvoeringsPartner. Het risicoprofiel is opgebouwd uit risico-inschattingen waarbij de slechtst mogelijke scenario's worden getoond zoals deze op dit moment kunnen worden meegewogen.

In het volgende overzicht worden de tien belangrijkste (geconsolideerde) risico's gepresenteerd die de grootste invloed hebben bij de bepaling van de benodigde weerstandscapaciteit. Bij ieder risico wordt kort de beheersmaatregelen weergegeven. De lijst met belangrijkste risico’s omvat circa 90% van alle geïdentificeerde risico’s.

Het voorgaande overzicht toont risico’s die incidenteel schade op kunnen leveren met daarbij het maximale financiële gevolg. De onderstaande tabel geeft aan hoe groot de kans is in lengte van tijd en hoe de spreiding in tijd is terug te vertalen.

In deze paragraaf worden de belangrijkste trends en ontwikkelingen in relatie gebracht met onze risico’s. Wij kunnen onzekerheden positief beïnvloeden door te investeren en maatregelen te treffen. In deze paragraaf worden onzekerheden en risico’s toegelicht en daarbij worden negatieve scenario’s als input gebruikt.

1. Risico dat De BedrijfsvoeringsPartner taken niet kan uitvoeren binnen beschikbaar gestelde budget. De (niet primaire) taken die vallen onder het technische beheer en het ondersteunen van de product- en dienstverlening van de gemeente(n) vormen het risicoprofiel voor de organisatie en bijbehorende dienstverlening die door De BedrijfsvoeringsPartner wordt uitgevoerd. Deze bedrijfsvoeringsrisico’s vormen dus het risicoprofiel van De BedrijfsvoeringsPartner waarvoor wij naar rato een deel van de risico’s afdekken.
2. Tekorten in de uitvoering van de Jeugdwet. Landelijk stijgt de instroom van complexe, specialistische jeugdhulpvragen door toenemende maatschappelijke prestatiedruk en vroege signalering. Daarnaast dwingen de loonstijgingen in de cao jeugdzorg de regionale inkooptarieven verder omhoog. Richting 2027 verschuift de focus volledig naar scherpe transformatie van de keten om dure residentiële zorg om te buigen naar goedkopere, preventieve hulp in de wijk.
3. Risico’s bij uitvoering wet- en regelgeving Informatieveiligheid en Privacy. De wet- en regelgeving op het gebied van informatiebeveiliging stelt harde toenemende eisen aan de invulling en inrichting van techniek, competenties en capaciteit. Wij zijn eindverantwoordelijk en stellen alles in het werk om compliant te zijn.
   Het beschikbaar hebben van een goed werkende, moderne en veilige digitale product- en dienstverlening gaat gepaard met continu oplopende kosten op het gebied van noodzakelijk onderhoud, beheer en beveiliging. De risico’s die worden opgenomen in het risicoprofiel zijn van grote invloed op het gehele risicoprofiel. Een belangrijk deel van de risico’s die de gemeente loopt op informatieveiligheid en privacy zijn onderdeel van de bedrijfsvoering en van invloed op het in dit profiel opgenomen risicocluster ten aanzien van de taken van De BedrijfsvoeringsPartner.

   De Europese NIS2-richtlijn wordt de komende jaren (vanaf 2027) volledig gehandhaafd. Dit vertaalt zich direct in hogere kosten voor verplichte, onafhankelijke audits, continuïteitstesten en de noodzaak om digitale infrastructuren zwaarder te beveiligen. Leveranciers van cybersecurity schroeven hun tarieven op, waardoor informatieveiligheid onontkoombaar een structureel zwaardere financiële claim legt op de begroting.

4. In de uitvoering van de Participatiewet (BUIG) wordt ook voor 2027 kostenstijging voorberekend. De wettelijke verplichting om lokale bijstandsnormen te koppelen aan het wettelijk minimumloon (WML) zorgt voor een automatische stijging van de uitkeringslasten wanneer het WML stijgt. Hoewel de arbeidsmarkt krap blijft, zorgt de economische afkoeling in specifieke sectoren voor een stabiele tot licht stijgende instroom in de bijstand, wat richting 2027 extra druk geeft op het participatiebudget.

5. Tekorten in overige openeinderegelingen Schuldhulpverlening, minimaregelingen. De groep huishoudens die het risico loopt de vaste lasten niet meer te kunnen betalen neemt toe en beperkt zich niet tot alleen de lage inkomens. Een groeiende groep inwoners en ondernemers zal naar verwachting een beroep gaan doen op ondersteuning bij het voorkomen/beperken van schulden en/of faillissement. De kosten van bijzondere bijstand en schuldhulpverlening zullen de komende jaren, ondanks een lichte toename in de koopkracht, blijven stijgen.

6. Risicocluster schade aan infrastructuur door achterstallig onderhoud. Door een hogere kansinschatting stijgt het risico van achterstallig of vertraagd onderhoud en/of vervanging naar de gemeentelijke top 10. Achterstallig of uitgesteld onderhoud aan de infrastructuur kan direct leiden tot acute onvoorziene herstelkosten en uiteenlopende risico's rondom fysieke veiligheid, civieltechnische aansprakelijkheid en logistieke stagnatie.
7. In de uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) zullen de netto kosten blijven toenemen en zal de vraag voorlopig hoog blijven. De vergrijzing en het aanhouden van het Integraal Afwegingskader zorgen voor een hoge kans op Wmo-budgetoverschrijdingen richting en in 2027. Deze aanhoudende instroom verhoogt de druk op de gemeentebegroting.
8. Het risico dat gesubsidieerde instellingen lopen op mogelijke tekorten blijft aanwezig en zal toe gaan nemen wanneer er door noodzakelijke bezuinigingen keuzes gemaakt moeten worden en de economische tegenwind aanhoudt. Richting 2027 hebben we de maximale gevolgen hoger ingeschat.
9. Rondom het risico van arbeidsongeschiktheid van collegeleden is er voor gekozen om dit niet af te dekken met een verzekering, maar als geaccepteerd risico te beschouwen.
10. Het decentraliseren van (nieuwe) taken van de hogere overheid naar de gemeente levert risico’s op voor de gemeente. Het is zo dat er veel nieuwe taken worden belegd bij de gemeente waarvoor de gemeente de uitvoerbaarheid moet borgen in de organisatie.

Risico's die nu net buiten de top 10 vallen of nieuw zijn opgenomen:

• Risico's niet te dekken binnen grondexploitaties. Vertragingsschade en/of extra kosten bij bouwprojecten als direct gevolg van o.a. regionale netcongestie, rentefluctuaties en vertraagde vergunningsprocedure (omgevingswet) vormen genoeg aanleiding een risico op te blijven nemen van € 250.000 met kans 3.

• Maatschappelijke ontwrichting door schaarste (nieuw: € 200.000 kans 4). De voorbereidingen op mogelijke brandstof- of grondstoffenschaarste worden intensiever. Dit opkomende risico vraagt om het actualiseren van noodplannen en het opzetten van crisiscommunicatie. Indien schaarste optreedt, stijgen de operationele kosten voor logistiek en handhaving direct.

• Uitval vitale infrastructuur zoals stroomuitval (nieuw: € 200.000 kans 4). Door de kwetsbaarheid van het energienet stijgt de kans op incidentele stroomuitval. Dit dwingt de organisatie tot investeringen in fysieke weerbaarheid (noodstroomvoorzieningen) en scherpe protocollen om de zorgplicht naar kwetsbaren die afhankelijk zijn van vitale infrastructuur te kunnen garanderen.

• Ondermijning en veiligheid (nieuw: € 150.000 kans 4). De verharding en digitalisering van criminaliteit sijpelt door naar de lokale samenleving en economie (vastgoed, buitengebied). De aanpak van ondermijning vraagt om een intensievere, integrale handhaving en extra inzet op de juridische toetsing van vergunningen.

De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit het geheel aan middelen dat de organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken.

Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, dient de relatie te worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit wordt afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen.

Uit de tabel met zekerheidspercentages volgt dat 90% zeker is dat alle risico's kunnen worden afgedekt met een bedrag van € 4.620.135 (benodigde weerstandscapaciteit).

De normtabel is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit Twente. Het biedt een waardering van het berekende ratio. Het ratio weerstandsvermogen valt met 6,4 ruimschoots binnen klasse A, wat staat voor een uitstekend weerstandsvermogen.

De financiële positie van de gemeente wordt onder andere in beeld gebracht met kengetallen. De gehanteerde kengetallen worden onder meer berekend op basis van de geprognotiseerde balans en het overzicht van baten en lasten.

De waarden van de kengetallen zijn ingedeeld in drie categorieën. Deze categorieën sluiten aan bij de landelijk vastgestelde signaleringswaarden. Categorie A is het minst risicovol, categorie C het meest.

De normeringen bij deze kengetallen geven een indicatie van de houdbaarheid van de financiën. De kengetallen samen geven een algemeen beeld over de financiële gezondheid.

De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de opbrengsten. Het geeft een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken.

De schuldquote komt vanaf 2026 binnen categorie B. De stijging van de schuldquote wordt veroorzaakt door het aantrekken van leningen om het financieringstekort op te vangen als gevolg van de ambities en investeringen die de komende jaren zijn gepland.

De solvabiliteitsratio geeft aan welk gedeelte van het bezit met eigen vermogen is gefinancierd.

We zien een dalende solvabiliteitsratio. Dit is te verklaren door het aantrekken van aanvullend vreemd vermogen, waardoor de solvabiliteit terugloopt. De ratio blijft hierdoor in categorie B.

Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. De boekwaarde van de voorraden grond, kosten minus de opbrengsten in de grondexploitaties, is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop.

Het eindigen van de grondexploitaties in 2026 heeft als gevolg dat het kengetal 0 procent aangeeft.

De structurele exploitatieruimte is van belang om te kunnen beoordelen of de structurele ruimte voldoende is om structurele lasten te dragen. De marge tussen categorie A en C is klein.

De meerjarige ontwikkeling laat nog altijd een schommeling net rond de 0 zien, waarbij de waarde vanaf het jaar 2027 een klein negatief percentage laat zien. Met andere woorden de structurele baten zijn iets lager dan de structurele lasten.

De benutte belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk zich verhoudt ten opzichte van het landelijke gemiddelde van 2026 (€ 1.095).

De belastingdruk ligt in 2027 nog onder het landelijke gemiddelde. Ook meerjarig wordt de ontwikkeling van de lastendruk vergeleken met het gemiddelde in 2026. Gegevens van 2027 zijn nog niet bekend en dus geeft de vergelijking een scheef beeld. Het landelijk gemiddelde voor de komende jaren zal namelijk niet gelijk zijn aan die van 2026, maar hoger.