Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Wij voeren actief beleid om de risico's voor de gemeente te beheersen. We kijken naar de maatregelen die genomen worden om deze risico's te beperken. Voor risico's waarvoor geen maatregelen mogelijk zijn, bijvoorbeeld omdat verzekeren te duur is, schatten we in welke buffer nodig is. Dit heet de benodigde weerstandscapaciteit. Op basis van de voortdurend geïnventariseerde risico's en de beschikbare financiële middelen (beschikbare weerstandscapaciteit) berekenen we het weerstandvermogen. In dit risicoprofiel worden de belangrijkste trends en ontwikkelingen benoemd en meegewogen.

Door actief risicobeheer weten wij welke risico's er zijn en kunnen we het weerstandsvermogen vaststellen. Alle risico's worden, waar mogelijk, twee keer per jaar opnieuw beoordeeld en er wordt voortdurend ingespeeld op nieuwe risico's. Het getoonde risicoprofiel is vastgesteld op basis van de inventarisatie en analyse die is uitgevoerd tot en met 14 januari 2026. We evalueren vanuit de huidige situatie zowel het verleden als de toekomst om een actueel risicoprofiel te presenteren dat rekening houdt met realistische scenario's voor de nabije toekomst.

De belangrijkste trends en ontwikkelingen die het risicoprofiel beïnvloeden worden kort uitgelegd. De effecten van externe factoren zoals inflatie, de krappe arbeidsmarkt en bezuinigingen op de lokale overheid zijn merkbaar in het hele risicoprofiel. De bedrijfsvoeringsrisico’s zijn als cluster opgenomen in het risico voor de taken die bij De BedrijfsvoeringsPartner liggen. Het risicoprofiel bestaat uit risico-inschattingen waarbij de slechtst mogelijke financiële scenario’s worden getoond zoals deze nu kunnen worden ingeschat.

Op basis van de ingevoerde risico's hebben we een risicosimulatie uitgevoerd. We gebruiken hiervoor risicoanalysesoftware. Hiermee kunnen we 100.000 keer simuleren hoe de risico's zich in verschillende mate zouden voordoen. Zo kunnen we nauwkeurig inschatten welke financiële buffer nu minimaal nodig is. Dit doen we vooral omdat het niet wenselijk is om het maximale bedrag van € 9.904.000 te reserveren. De risico's zullen namelijk niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang optreden.

Deze paragraaf legt de belangrijkste trends en ontwikkelingen uit in verband met de financiële risico's van de gemeente. De gemeente kan onzekerheden positief beïnvloeden door te investeren en maatregelen te nemen. In deze paragraaf worden onzekerheden en risico's kort beschreven, waarbij negatieve scenario's als input dienen.

1. Het risico dat De BedrijfsvoeringsPartner (DBP) taken niet kan uitvoeren binnen het beschikbare budget: de niet-primaire taken die behoren tot het technische beheer en de ondersteuning van de product- en dienstverlening van de gemeente(n) vormen het risicoprofiel voor de organisatie en bijbehorende dienstverlening door DBP. Wij dekken naar verhouding een deel van deze risico’s. De technische scheiding van de gemeentelijke omgeving naar meerdere omgevingen heeft de complexiteit van de beheer-, controle- en beveiligingstaken vergroot. De werkdruk op DBP is toegenomen. In 2025 heeft DBP gereageerd op de bezuinigingstaakstelling. Door bezuinigingen op de bedrijfsvoering door te voeren, is het duidelijk dat de risico’s voor ons en DBP toenemen. Wij hebben al jaren, vaak door externe invloeden, te maken met stijgende uitgaven. Een belangrijke oorzaak is nieuwe of gedecentraliseerde taken bij nieuwe en/of gewijzigde wetgeving en de toenemende ondersteuning daarop, terwijl voldoende financiering vanuit de rijksoverheid achterblijft.
2. Het risico bij de uitvoering van de Jeugdwet is een samenvatting van de financiële onzekerheden. Dit risico komt door drie hoofdpunten: de voortdurende toename van de zorgvraag (hoeveelheid), de stijgende kosten voor specialistische hulp binnen de jeugdzorg die hoger zijn dan de rijksindexatie (prijs) en de risico’s bij het op tijd behalen van de besparingsdoelen uit de landelijke Hervormingsagenda Jeugd (verandering). Sinds 2025 worden zorgkosten direct op de gemeentelijke begroting gezet. Hoewel het kabinet extra geld heeft toegevoegd om 2026 te verlichten, blijft de balans tussen rijksbijdrage en lokale zorgplicht kwetsbaar. De hoge kansklasse laat zien dat het zeer waarschijnlijk is dat de werkelijke kosten de oorspronkelijke begroting zullen overschrijden, gebaseerd op de cijfers van de afgelopen drie jaar en de huidige regionale trends.
3. Risico’s bij uitvoering wet- en regelgeving Informatieveiligheid en Privacy: de wet- en regelgeving voor informatiebeveiliging stelt steeds hogere eisen aan techniek, vaardigheden en capaciteit. Wij zijn eindverantwoordelijk en doen er alles aan om te voldoen. Een goed werkende, moderne en veilige digitale dienstverlening brengt voortdurend stijgende kosten met zich mee voor onderhoud, beheer en beveiliging. De gemiddelde ICT-kosten per inwoner per jaar zijn nu ongeveer € 110. Dit komt overeen met het landelijke beeld. De risico’s op het gebied van ICT, informatiebeveiliging en privacybescherming zijn van grote invloed op het totale risicoprofiel. Een belangrijk deel van de risico’s die de gemeente loopt op informatieveiligheid en privacy maakt deel uit van de bedrijfsvoering en beïnvloedt het risicocluster voor alle taken die DBP voor en namens de gemeente uitvoert.
4. In de uitvoering van de Participatiewet over 2025 vroegen meer inwoners om een uitkering. We hielpen veel mensen aan werk, maar de kosten bleven hoog. Omdat de economie onzeker is en de regels blijven veranderen, houden we het risicobedrag voor volgend jaar gelijk. Zo voorkomen we verrassingen.
5. Schuldhulpverlening, bijzondere bijstand (open eind-regelingen): Ondanks de wettelijke verplichting om bij schulden of extra zorgkosten passende hulp te bieden, is de financiële impact in 2025 effectief beheerst. Wij hebben ons sterk gericht op vroegsignalering, waardoor de uitgaven binnen de gestelde kaders bleven. Door betalingsachterstanden in 2025 vroegtijdig te herkennen, kon de gemeente hulp bieden voordat schulden onbeheersbaar werden. Hierdoor zijn dure, langdurige trajecten voorkomen en is de gemiddelde zorglast per inwoner lager uitgevallen.
6. Bij de uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning stijgen de kosten landelijk en blijft de vraag groot. In 2025 zagen we in Ridderkerk dat de kosten voor woningaanpassingen en hulp bij het huishouden de begroting overschreden. De vergrijzing in onze wijken zorgt voor een voortdurende groei in de vraag. Omdat we verwachten dat deze trend in 2026 doorgaat, is het noodzakelijk om de huidige risicobuffer te behouden. Zo kunnen we ook volgend jaar de ondersteuning bieden die onze inwoners nodig hebben om veilig thuis te wonen.
7. Het risico op mogelijke tekorten voor gesubsidieerde instellingen blijft bestaan. In 2025 waren gesubsidieerde instellingen in Ridderkerk kwetsbaar door sterk gestegen energie- en loonkosten. Dit zorgde voor extra druk op onze reserves. Naast dit financiële risico kwamen hun maatschappelijke doelen, zoals wijkpreventie, onder druk te staan door personeelstekorten. Het is noodzakelijk om dit risico te verlengen om de continuïteit van onze lokale voorzieningen en sociale ambities te garanderen.
8. Decentralisatie: het overdragen van (nieuwe) taken van de hogere overheid naar de gemeente brengt risico's met zich mee voor de gemeente. In 2025 kregen wij opnieuw te maken met nieuwe taken, zoals de invoering van de Wet versterking regie volkshuisvesting en veranderingen in de Omgevingswet. Deze decentralisaties leggen een grote druk op de ambtelijke capaciteit van DBP en zorgen voor onvoorspelbare uitvoeringskosten voor de gemeente. Omdat de rijkscompensatie vaak niet voldoende is voor de werkelijke kosten, ontstaat er een structureel tekort in de lokale begroting. Het is daarom belangrijk om het opgenomen risico te verlengen om deze voortdurende beleidswijzigingen en wettelijke verplichtingen financieel te kunnen opvangen.
9. Bij het opstellen van het risicoprofiel is rekening gehouden met een risico dat buiten de reserves van de grondexploitaties valt, ter waarde van ongeveer €100.000.
10. Er is besloten om geen verzekering af te sluiten voor arbeidsongeschiktheid van collegeleden, maar dit risico te accepteren.

De beschikbare weerstandscapaciteit omvat alle middelen die de organisatie echt heeft om financiële risico's te dekken. Het totaal van de stortingen en onttrekkingen in de algemene reserve staat in de jaarrekening onder het hoofdstuk Toelichting op de balans per 31 december, Overzicht mutaties in de algemene reserve.

Om te bepalen of het weerstandsvermogen voldoende is, moet het verband worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's, de gewenste weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit uit de risicosimulatie kan worden vergeleken met de beschikbare weerstandscapaciteit. Het resultaat van deze berekening vormt het weerstandsvermogen. Uit de bijbehorende tabel blijkt dat er 90% zekerheid is dat alle risico's kunnen worden gedekt met een bedrag van € 3.940.553 (benodigde weerstandscapaciteit).

De financiële positie van de gemeente wordt onder andere in beeld gebracht met kengetallen. Deze kengetallen worden voorgeschreven in het BBV. De gehanteerde kengetallen worden berekend op basis van de balans, het overzicht van baten en lasten en het overzicht van incidentele baten en lasten.
De waarden van de kengetallen zijn ingedeeld in drie categorieën. Deze categorieën sluiten aan bij de landelijk vastgestelde signaleringswaarden. Categorie A is het minst risicovol, categorie C het meest.

De normeringen bij deze kengetallen geven een indicatie van de houdbaarheid van de financiën. De kengetallen samen geven een algemeen beeld over de financiële gezondheid. Op twee kengetallen (solvabiliteit en structurele exploitatieruimte) na komen de kengetallen allemaal in categorie A uit. Samen met de goede reservepositie geeft dit een positief beeld van de financiële positie.

De solvabiliteitsratio geeft aan in welke mate de gemeente aan haar financiële verplichtingen kan voldoen. Hoe hoger de ratio, hoe groter de weerbaarheid.

45,7% van het totale vermogen is eigen vermogen. Een goede score en hoger dan bij de begroting, maar lager dan vorig jaar. We hebben minder leningen aangetrokken dan gedacht bij de begroting, maar er is meer geleend dan vorig jaar.

Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. De boekwaarde van de voorraden grond, kosten minus de opbrengsten in de grondexploitaties, is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop.

De (licht) negatieve uitkomsten zijn de vertaling van gunstige, winstgevende, boekwaardes. Het kengetal grondexploitatie valt daardoor in categorie A.

De structurele exploitatieruimte is van belang om te kunnen beoordelen of de structurele ruimte voldoende is om structurele lasten te dragen. De marge tussen categorie A en C is klein.

We zien een daling van de structurele exploitatieruimte ten opzichte van vorig jaar, maar wel een verbetering ten opzichte van de begroting. Toch zijn de structurele baten net niet voldoende om de structurele lasten te dekken.

De benutte belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk zich verhoudt ten opzichte van het landelijke gemiddelde. Als dit percentage laag ligt, betekent dit dat de gemeente meer inkomsten uit belastingen zou kunnen verwerven. Om in aanmerking te komen voor financiële steun vanuit het Rijk (art. 12-status), moeten de lokale belastingen ten minste 120% van het landelijk gemiddelde zijn.

De belastingdruk ligt onder het landelijke gemiddelde en wel in categorie A.

In de voorgaande onderdelen is een relatie gelegd tussen het risicoprofiel en het benodigde weerstandsvermogen en zijn de financiële kengetallen uitgelicht. Gesteld kan worden dat we nog altijd een financieel gezonde gemeente zijn. Maar ondanks dat de cijfers een positief beeld laten zien, is het noodzakelijk om de financiën goed in de gaten blijven houden.